Odluka načelnika Vrhovnog štaba i Štaba 4. proleterske brigade da se odloži napad na Bugojno još više je poremetila ionako već poremećene planove sjeverne kolone.

Najpre je od napada na Bugojno odustala 2. proleterska, a sada je to učinila i 4. proleterska brigada. Zbog zadržavanja 4. proleterske brigade oko Gornjeg Vakufa izostaće zajednički i jednovremeni napad ,4 proleterske brigade na Donji Vakuf i Bugojno, što će neprijatelju olakšati položaj i u jednom i u drugom mijestu i omogućiti mu da se, uz međusobno pružanje pomoći, odbrani.
I dok će 4. proleterska brigada ostati u rejonu Gornjeg Vakufa,uglavnom neaktivna, 2. proleterska brigada će izgubiti nekoliko dana oko Donjeg Vakufa, što će neprijatelj, dobivši u vremenu,iskoristiti da prebaci na to područje nova pojačanja.
Neprijatelj je naslutio namjere partizana ocjenivši da bi oni, poslje zauzimanja Šebešića, mogli krenuti ka komunikaciji Travnik — Donji Vakuf. Zbog toga je komandant domobranskog 9. pješadijskog puka u Travniku 12. jula sve raspoložive snage u tom garnizonu stavio u pripravnost radi odbrane grada i pojačanja posada na željezničkim stanicama u Golešu, Komaru i Oborcima. A kad je, 13. jula, u Travnik stigao 1. bataljon domobranskog 15. pješadijskog puka (bez jedne čete), on je za držan da bi pojačao odbranu grada. Istog dana je iz Zenice stigla i 16. polučeta 9. pješadijskog puka, ali se ona nije zadržala u Travniku, već je odmah upućena u Oborce kao pojačanje.

U međuvremenu je, 12. jula uveče, 2. proleterska brigada napustila selo Bojsku. U toku noći ona je prevalila put do sela Rovna, na sjeverozapadnim padinama planine Kalin. U zoru, kad je bila nadomak Bugojna, oko 5 km istočno od grada, neprijatelj je na nju otvorio artiljerijsku vatru, ispalivši nekoliko granata. Vatra nije bila precizna. Brigada je stoga imala samo jednog poginulog: zamjenika političkog komesara 1. bataljona.U Bugojnu je toga dana bio pukovnik Šimić, komandant operativne zone. On je pojavu jake partizanske kolone ocjenio kao neposrednu opasnost za Bugojno, jer je mislio da partizani opkoljavaju grad i da će ga u toku dana ili naredne noći napasti.
Stoga je preduzeo mjere da učvrsti odbranu grada i podigne moral posade, a uputio je jednu četu 20. ustaškog bataljona u potjeru za partizanima, ali im ona, navodno, usljed magle i kiše,nije mogla ući u trag. Prisustvo ustaša Crne legije djelovalo je ohrabrujuće na posadne jedinice. Branilac je na brzu ruku kopao rovove, pošto dotad nije bilo utvrđenja oko grada.

Neprijatelj je u Bugojnu u toku dana dobio, uglavnom,tačne podatke o jačini ove partizanske grupe i o pravcu njenog
kretanja, što svjedoči da je imao dobre obaveštajne organe u selima kroz koja je ona prolazila. Moguće je da je on do podataka
došao i od kurira, koga je toga dana zarobio. Prema prikupljenim podacima, partizanska grupa koja se kretala prema komunikaciji Donji Vakuf — Turbe imala je oko osam stotina boraca, naoružanih puškama, puškomitraljezima, mitraljezima i jednim minobacačem.
.
Komandant 3. domobranskog korpusa, obavješten da je jača partizanska grupa izbila nadomak Bugojna, u rejon planine Rudina, naredio je pukovniku Šimiću da pokuša da je razbije i da, po rnogućstvu, prodre do Gornjeg Vakufa i Prozora, a komandiru vazduhoplovne eskadrile u Rajlovcu je naložio da preduzme dalje izviđanje i bombardovanje, ukoliko to vremenske prilike budu dozvoljavale.

Pukovnik Šimić je odmah pristupio izvršenju naređenja:pošto se četa 20. ustaškog bataljona, koja je bila upućena ka Rudini, vratila u Bugojno, poslate su dijve čete tog bataljona,zajedno sa grupom milicionera, ka Gornjem Vakufu da bi povratile to mjesto i, eventualno, prodrle do Prozora koji se nalazio u kritičnoj situaciji. Kolona koja je nastupala ljevom obalom Vrbasa stigla je oko podne pred položaje 5. bataljona 4. proleterske brigade u rejon sela Tihomišlja. Razvila se oštra borba koja je trajala puna četiri sata i u kojoj je neprijatelj bio razbijen, i uz osjetne gubitke, prisiljen na povlačenje. Druga kolona koja se kretala desnom obalom dočekana je u rejonu Lužanskog brda (trig. 973) od dijelova 2. bataljona iste brigade i odbačena ka Bugojnu.
.
U međuvremenu je 2. proleterska brigada, kako je bilo i predviđeno, istog dana krenula na izvršenje svog zadatka. U podne su njeni bataljoni napustili sela Kalin i Rovnu i uputili se prema komunikaciji Donji Vakuf — Turbe, na koju je trebalo da u toku noći izbiju. Brigada je, prema proračunu, do mraka mogla stići na komunikaciju, koja je bila udaljena oko 15 km.
Međutim, jaka kiša, koja se pretvorila u provalu oblaka, zadržala ju je u selima Mušinićima i Skakavcima, oko 8 km istočno
od Donjeg Vakufa. Štab brigade je odlučio da se u takvim okolnostima borci poštede od daljeg marša i da prenoće u tim selima. Tako se odustalo od planiranog napada. Ova nepredviđena odluka je još za jedan dan odložila akciju sjeverne kolone. I tako,sticajem okolnosti, umjesto brzog i neodložnog dejstvovan-ja i napada na Bugojno i Donji Vakuf, kako joj je vrhovni komandant naredio, sjeverna kolona je gubila dan za danom, propuštajući vrlo povoljne prilike da uspije u svom zadatku. A neprijatelj je svaki taj dan intenzivno iskoristio za utvrđivanje, kao i za privlačenje novih pojačanja.

Brigada je u ovim selima dobro dočekivana od naroda

Četnički Zijametski bataljon Đorđa Đerme, koji se nalazio u tom rejonu, i koji je bio u dobrim, savezničkim odnosima sa ustašama i domobranima u Bugojnu i Donjem Vakufu, nije partizanima pružio otpor, već im je, naprotiv, izrazio naklonost obećavši saradnju i slobodan prolaz.

U toku 16. jula svi bataljoni su, po kiši, izbili na polazne položaje. Njihovi pokreti nisu ostali nezapaženi, tako da je neprijatelj spremno dočekao napad koji je otpočeo oko 22 sata.
U prvome naletu bataljon ima je pošlo za rukom da odbace neprijatelja s nekih isturenih položaja spoljne odbrane i da
izbiju do- prvih kuća, gde su bili zadržani jakom vatrom. Četvrti bataljon, koji je napadao preko Karalinke, izbio je u zoru na Gradinu, iznad željezničke stanice, ali je tu bio zaustavljen.
U međuvremenu je 3. bataljon zauzeo Čipuljić i k. 717 i preko Malog Sela izbio u zapadni dio grada, gde je bio zadržan. Smatrajući da se napad završio neuspješno i da bi dalje zadržavanje na ivici grada dovelo do nepotrebnih gubitaka, štabovi bataljona su u ranim jutarnjim satima povukli svoje čete. Prilikom povlačenja oba bataljona su se u šumi iznad sela Poriča iznenada sukobila s kolonom ustaša koja je iz Kupresa bila upućena
u pomoć posadi Bugojna. Ne očekujući napad s tog pravca, bataljoni su u prvim trenucima, dok se nisu pribrali, pretrpjeli gubitke. Ustaše su iznenadile grupu boraca 3. bataljona koja je nosila ranjenike i veći dio pobile. Kada je prvo iznenađenje prošlo, oni su organizovano stupili u borbu i u oštrom sukobu odbacili neprijatelja. Treći bataljon je u ovoj borbi pretrpio gubitke od devet mrtvih i pet ranjenih, dok su iz 4. bataljona
poginula dva borca (među kojima i Milorad Jovančević, kasnije proglašen za narodnog heroja). Četvrti bataljon 1. proleterske
brigade krenuo je u napad na utvrđeno uporište na brdu Gorici koje je dominiralo poljem i s kojeg je neprijatelj štitio grad sa južne strane. Kod potoka u podnožju brda bataljon je naišao na zasjedu. Puškomitralješko odeljenje neprijatelja otvorilo je vatru i prinudilo partizane da se zaustave. Tako je izostalo iznenađenje. Smatrajući da je dalji napad necelishodan, bataljon se,ne baš organizovano, povukao na polazne položaje. Četa koja je dobila zadatak da zauzme električnu centralu (Rudarska četa) napala je neprijateljevo obezbjeđenje i uspijela da ga djelom protjera u pravcu Bugojna, a dijelom odbaci na groblje, gdje se ova neprijateljeva grupa utvrdila. Četa je potom oštetila centralu,ali ne potpuno, jer nije imala dovoljno eksploziva. Ni 5. bataljon nije u toku noći uspjeo da prodre u grad. Nastupajući duž.pruge i puta od Gornjeg Vakufa, njegove čete su odbacile manje neprijateljeve dejlove iz sela Kućice i produžile ka selu Jakliću, gdje su bile zaustavljene jakom vatrom. U zoru se bataljon povukao na polazne položaje uz gubitke od dva mrtva i osam ranjenih.

U borbama za Bugojno 16/17. i 17. jula, koje su se završile neuspješno, 4. proleterska brigada je imala 21 poginulog i 22 ranjena, a 4. bataljon 1. proleterske brigade jednog poginulog i jednog ranjenog borca. I neprijatelj je imao znatne gubitke — peko 50 izbačenih iz stroja.

 

Vrhovni komandant je još istog dana saznao za neuspjeh u borbi za Bugojno. On je u pismu načelniku Vrhovnog štaba,koji je rukovodio napadom, izrazio svoje nezadovoljstvo i dao sljedeću ocjenu rada sjeverne kolone:»Vaš prvi neuspjeh kod Bugojna jeste rezultat vašeg okljevanja a i nedovoljne pripreme.

Noću 22/23. avgusta 1943Treća i Četvrta krajiška brigada napale su ustaško-domobranski garnizon u Bugojnu. Upadom jakih snaga u centar grada, bataljoni ovih brigada uspjeli su da ovladaju manevarskim prostorom i da blokiraju snage branilaca u izolovanim tačkama. Nakon uporne dvodnevne odbrane, ustaške snage tokom noći 24/25. avgusta probile su se iz grada po grupama, uglavnom u pravcu Travnika, pretrpevši pri tome teške gubitke.

Oslobođenjem Bugojna povezana je prostrana slobodna teritorija u centralnoj i zapadnoj Bosni i zadat težak udarac Crnoj legiji. Nakon oslobađanja Livna i Kupresa (3. oktobra), ova slobodna teritorija je povezana sa Dalmacijom,

Maršal Tito pohvalio je Treću i Četvrtu krajišku brigadu za ovaj uspešan napad.

Događaji

21. 11. 1941 Dva bataljona 3. krajiškog NOP odreda upali u D. Vakuf (na levoj obali Vrbasa), razbili po jednu četu 26. pešadijskog puka italijanske divizije -Bergamo- i domobranskog 9. pešadijskog puka i spalili dve pilane, jednu železničku kompoziciju i tri motorna vozila. Zbog intervencije iz Bugojna mesto nije zauzeto.

13. 7. 1942 U s. Kalinu (kod Bugojna) od artiljerijske granate poginuo zamenik političkog komesara 1. bataljona 2. proleterske NOU brigade Milisav Matović, narodni heroj.

16. 7. 1942 Ojačana 4. proleterska NOU brigada napala dobro branjeni garnizon Bugojno (oko 900 vojnika – uglavnom ustaša). Uprkos velikom zalaganju napad je, uz osetne gubitke, odbijen. U borbi je ranjeno 23 i poginulo 22 borca među kojima i Milorad Jovančević, narodni heroj iz 4. batalojona 4. proleterske NOU brigade.

16. 7. 1942 Delovi ustaške Crne legije, koji su se probijali iz D. Vakufa u blokirani garnizon Bugojno, odbacili 3. bataljon 2. proleterske NOU brigade iz s. Urije, gde su zatim, pobili 65 ljudi, žena i dece. U borbi je poginula i politički komesar čete Rada Miljković, narodni heroj. Protivnapadom pristiglih pojačanja neprijatelj je istog dana odbačen u D. Vakuf, dok mu se glavnina probila u Bugojno.

20. 7. 1942 Druga i 4. proleterska NOU brigada i tri bataljona 1. proleterske NOU brigade izvršili novi napad na ponovno ojačani garnizon u Bugojnu. Slabo organizovan i nejednovremeno i nepovezano otpočet, napad se, i pored obostrano vrlo visokih gubitaka, završio neuspehom.

11. 8. 1942 U s. Glavicama (kod Bugojna) delovi ustaške Crne legije poklali 76 žena, dece i staraca.

14. 9. 1942 Po naređenju Vrhovni štab NOP i DV Jugoslavije, u cilju razvijanja dejstava prema Bugojnu, Travniku i Fojnici, formiran Operativni štab Udarne grupe brigada (5. crnogorska i 10. hercegovačka NOU brigada i mesne jedinice 3. krajiškog NOP odreda).

22. 9. 1942 Delovi ustaško-domobranskog garnizona iz Bugojna iznenadili manje delove 5. crnogorske NOU brigade i probili se u G. Vakuf, ali su se istog dana povukli.

9. 10. 1942 Motorizovanl delovi domobranskog 15. pešadijskog puka i ustaše prodrli iz Bugojna, savladali slab otpor malobrojnih delova 5. crnogorske NOU brigade i zaštitnice Komande mesta iz G. Vakufa i zauzeli G. Vakuf.

13. 10. 1942 Ustaško-domobranske snage iz garnizona Travnika, Komara, Oboraca, D. Vakufa, Bugojna, G. Vakufa i Busovače izvršile koncentričan napad na 5. crnogorsku i 10. hercegovačku NOU brigadu u međurečju Vrbasa i Lašve. Razbijanjem manjih kolona i manevrom preko pl. Vlašića napad je odbačen.

26. 1. 1943 VŠ NOV i POJ naredio 3. udarnoj diviziji NOVJ da po mogućstvu zauzme Bugojno i G. Vakuf, da bi sprečila neprijateljski prodor ka Livnu, koje je bilo izuzetno važno zbog evakuacije ranjenika.

1. 2. 1943 U blizini G. Vakufa 1. dalmatinska udarna brigada 3. udarne divizije NOVJ odbila napad ustaša iz Bugojna, nanevši im gubitke od 60 mrtvih i ranjenih.

3. 2. 1943 Kod Bugojna jedinice 1. dalmatinske udarne i 5. crnogorske udarne brigade 3. udarne divizije NOVJ odbile napad ustaških snaga, nanevši im gubitke od oko 100 mrtvih i ranjenih.

13. 2. 1943 Kod s. Hapstića, s. G. Odžaka, s. D. Ričice i s. Draževa Dola (blizu Bugojna) ustaške i domobranske snage iz Bugojna (jačine oko 1000 vojnika) napale delove 1. proleterske udarne i 3. krajiške udarne brigade 1. proleterske udarne divizije NOVJ Posle devetočasovne borbe jedinice NOVJ su sprečile prodor neprijateljskih snaga u pravcu G. Vakufa i odbacile ih u Bugojno.

21. 2. 1943 Od Bugojna, Sarajeva i Mostara otpočelo nadiranje udruženih neprijateljskih snaga ka s. Jablanici (kod Konjica). Nemačka 718. divizija, ojačana ustaško-domobranskim jedinicama i podržavana tenkovima i avijacijom, nastupala je u dve kolone: grupa -Fogl- [Sastava: 738. puk (bez jednog bataljona), 5. ustaška brdska brigada, delovi 668. diviziona, dva domobranske baterije, dve pionirske čete, i delovi 202. tenkovskog bataljona.] pravcem Bugojno – G. Vakuf – Prozor – s. Jablanica i grupa -Anaker- [Sastava: 750. puk (bez jednog bataljona), dva bataljona domobranskog 7. lovačkog puka, jedan ustaški bataljon i dve brdske baterije.] pravcem s. Tarčin – Ivan-sedlo – Konjic – s. Jablanica. Delovi italijanskog 6. armijskog korpusa i četničke snage nastupali su od Mostara obema obalama Neretve, dok je levom obalom ove reke, od Konjica ka Jablanici, nastupalo oko 2000 četnika. [U Mostaru su bile formirane 2 kolone: desna (3. bataljon 56. puka italijanske divizije -Marke- i oko 2.500 hercegovačkih četnika) i leva (2. bataljon 260. puka italijanske divizije -Murđe-, 2. bataljon 55. puka, 49. bataljon crnih košulja, jedna baterija italijanske divizije -Marke- i 2.500 crnogorskih četnika).]

3. 3. 1943 Glavna operativna grupa VŠ NOV i POJ (1. i 2. proleterska udarna i 7. divizija NOVJ) prešla u protivnapad kod G. Vakufa protiv jedinica nemačke 717. pešadijske divizije i borbene grupe -Fogl-. U borbama do 5. marta nemačke i ustaško-domobranske snage su odbačene ka Bugojnu, zauzet je G. Vakuf i spaseno je 3500 ranjenih i bolesnih boraca NOV u Prozorskoj kotlini. Neprijatelj je imao 98 mrtvih, 161 ranjenog i 41 nestalog.

5. 3. 1943 Kod s. Planinice i s. Pernica (blizu G. Vakufa) 4. bataljon 3. krajiške NOU brigade odbio napad delova nemačke 717. pešadijske divizije sa pravca Bugojna, nanevši im gubitke od oko 40 mrtvih i ranjenih, uz sopstvene gubitke od 2 mrtva i 5 ranjenih.

7. 3. 1943 Jedinice nemačke 717, pešadijske divizije i borbena grupa -Fogl- iz Bugojna, uz podršku artiljerije, tenkova i avijacije, napale glavninu i. proleterske udarne divizije NOVJ i 16. brigadu 7. divizije NOVJ koje su bile u zaštitnici prema Prozoru, U borbama do 9. marta neprijatelj je ovladao linijom s. Zdrimce – s. Pidriš – Vilića gumno – s. Zahum.

22. 8. 1943 Treća krajiška udarna brigada 1, proleterske udarne divizije NOVJ i 4. krajiška udarna brigada 5. udarne divizije NOVJ uništle ojačani bataljon ustaške 5. brigade i zauzele Bugojno. Poslednji otpor iz nekoliko utvrđenih kuća savladan je pred veče 25. avgusta. Istovremeno su delovi 1. proleterske i 5. i 10. udarne divizije vršili obezbeđenje napada od Travnika, Prozora i Kupresa.

13. 1. 1944 Jedinice nemačke 1. brdske divizije i 7. SS divizije -Princ Eugen-, nadirući iz doline r. Bosne, zauzele Bugojno, D. i G. Vakuf, pošto su 1. i 2. ličku udarnu brigadu 6. divizije NOVJ odbacile ka Mrkonjić-Gradu.

28. 1. 1944 Delovi 9. krajiške udarne brigade 10. udarne divizije NOVJ ušli u Bugojno koje su napustile nemačke jedinice.

2. 3. 1944 Na liniji s. Kopčić – s. Urija – s. Guvna – Oštrulja (između Bugojna i D. Vakufa) delovi nemačke 7. SS divizije -Princ Eugen- (jačine oko 1500 vojnika) napali 9. krajišku udarnu brigadu 10. udarne divizije NOVJ. Neprijateljski gubici: 115 mrtvih i ranjenih, a gubici 9. brigade: 3 mrtva.

8. 4. 1944 Dva bataljona 7. krajiške udarne brigade 10. udarne divizije NOVJ, potisnuvši delove nemačke 7. SS divizije -Princ Eugen-, zauzela s. Veselu (kod Bugojna) i uništila električnu centralu. Blokada s. Vesele i centrale otpočela je 3. aprila. Neprijatelj je pretrpeo gubitke od 78 mrtvih i 97 ranjenih, a gubici bataljona NOVJ iznose 10 mrtvih i 20 ranjenih.

 

10. 5. 1944 Na sektoru s. Vukovo – Krive jelike – s. Kneževići (kod Bugojna) delovi 10. udarne divizije 5. udarnog korpusa NOVJ vodili sedmočasovnu borbu protiv delova nemačke 7. SS divizije -Princ Eugen- i naneli im gubitke od 80 mrtvih i ranjenih vojnika. Gubici 10. udarne divizije: 1 mrtav i 19 ranjenih boraca.

6. 7. 1944 Blizu Kaštela i Kamenjaša (kod Bugojna) jedinice 10. udarne divizije NOVJ napale kolonu nemačke 7. SS divizije -Princ Eugen- (jačine oko 3000 vojnika) i nanele joj gubitke od oko 140 mrtvih i ranjenih i 29 zarobljenih. Jedinice NOVJ imale su 12 mrtvih i 25 ranjenih boraca. Zaplenjeno: 1 minobacač, 1 p. mitraljez, 5 automata, 26 pušaka, 3 pištolja, 20 bombi, 21.000 metaka i veća količina ostale ratne opreme.

 24. 8. 1944 Između s. Komara i s. Oboraca (na putu Travnik – D. Vakuf – Bugojno) Travnički NOP odred 10. udarne divizije NOVJ napao nemačku kolonu jačine 25 kamiona. Poginulo je 20 a ranjeno 30 nemačkih vojnika; uništeno je 7 kamiona.

9. 9. 1944 Četvrti bataljon 7. krajiške udarne brigade 10. udarne divizije NOVJ oslobodio Bugojno, koje su branile ustaše. Neprijateljski gubici: 5 mrtvih i 7 ranjenih. Zaplenjeno 6 pušaka i 2000 metaka.

0. 10. 1944 U Bugojnu formirana 1. vazduhoplovna baza 5. udarnog korpusa NOVJ, sa zadatkom da snabdeva 1. eskadrilu 5. udarnog korpusa i da prikuplja i transportuje materijal koji su saveznici bacali padobranima.

10. 10. 1944 U Bugojnu, na sreskoj konferenciji NOF-a za srez Bugojno, izabran Sreski odbor NOF-a.

19. 11. 1944 U Bugojnu održana sreska konferencija NOF-a: izabran Sreski odbor NOF-a za srez Bugojno.

0. 12. 1944 Iz Bugojna se prebacila na Glamočko polje 1. vazduhoplovna baza 5. udarnog korpusa NOVJ.

15. 3. 1945 U Bugojnu, na konferenciji kojoj je prisustvovalo 300 delegata NO odbora bivšeg jajačkog i livanjskog okruga, izabran Okružni NO odbor i Okružni narodni sud za Travnik.

SPONZOR

Iako nismo karakterističan medijski portal koji neselektivno objavljuje sve za šta misli da će privući pažnju čitalaca, niti se koristimo trikovima da sakupljamo klikove, naši rezultati su potpuno uporedivi sa najposećenijim sajtovima u BiH!

Pridružite nam se odmah! Budite naš partner u ovoj misiji i naši korisnici znaće to da cijene! Postanite jedan od Sponzora , aktuelnih tema i eksluzivnih priča. www.bugreg.ba

 

Facebook Komentari

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *