Često se u narodnim predajama spominje da je  Vrbas zlatonosna rijeka a Bugojno poznato po zlatonosnim potocima, gdje su se rudarske aktivnosti počele odvijati već tokom prahistorijskog i ilirskog perioda.

Planine Uskopaljske Doline su zasigurno najpoznatija rudne planina u BiH. To potvrđuje i činjenica da je ova regija ispresijecana starim rimskim, stočarskim i karavanskim putevima. Jedan od dva rimska puta išao je od Gornjeg Vakufa kroz Bistričku riku, Zagrlje, Oparu, Duboko pa sve do mjesta Večeriska (Vitez). U prilog navedenim tvrdnjama (rudarenju) idu i toponimi Zlatno guvno, Crvene zemlje ili hidronim Zlatni potok i sl.

Historijski osvrt na eksploataciju zlata u Bugojnu

Da je ovo područje bogato zlatom potvrđuju brojni historijski dokumenti ali i relevantna literatura. Najstariji sigurni pisani tragovi datiraju od čuvenog Plinija starijeg i njegovog djela  Naturalis historia  gdje spominje da se na prostoru koje odgovara današnjem Bugojnu i Gornjem Vakufu može naći zlato. Poznati francuski inženjer Albert Bordeaux u putopisu Popularni krajolici Bosne kaže: „Prolazeći dolinom prema Bugojnu, uz put se nailazi na ogromne gomile kamenja koje su nanijele vode, a posljedica su ispiranja zlata u  Vrbasu, u Crnodolu i Suhodolu.

Informacije o proizvodnji zlata na tlu srednjovjekovne bosanske države su vrlo skromne.Proizvodnja zlata u srednjem vijeku u Bosni ne može se uporediti sa rimskim vremenima, kada je proizvodnja bila znatno veća. Ispiranje su radili i saksonski rudari koji su pozvani iz Erdelja i Banata u Bosnu tokom XIII stoljeća. Oni su ponovo ispirali one dijelove depozita koji su se smatrani neizvodljivim tokom proizvodnje zlata za vrijeme rimske vladavine. To je bio slučaj sa ispiranjem zlata na Vranici i duž rijeka Bistrice, Krupe i Vrbasa.

Čurčić u naučnom časopisu Narodnog muzeja BiH iz 1908. godine navodi da na ovom području: „postoje brojni ostaci rudarske i topioničarske djelatnosti, uključujući gomile šljake, ostatke topionica i mjesta pranja.“ Takođe u narodnim pričama se spominje da su u Mačkari postojale topionice gdje se topilo zlato koje je kasnije prodavano u Evropi.

Lokaliteti starih rudnika zlata

Najproduktivniji rudnici zlata tokom rimskog perioda bili su oni oko gornjeg dijela rijeke Vrbas (Mačkara, Liva i Desna). Postoji mnogo dokaza da su diluvijalni depoziti planine Vranice minirani u potrazi za zlatom na sljedećim lokalitetima: Rosinj, Radovina, Devetaci, Crvene Zemlje, Uložnica, Zlatno Guvno itd. Aluvijalni sedimenti potoka Bistrice i Krušćice (Krupa), pritoka rijeke Vrbasa u blizini Bugojna, pokriveni su zlatom, a na navedenom prostoru su pronađene velike količine ispranog šljunka i pijeska. U blizini su bile i strukture koje sadrže predmete koji se odnose na rudarstvo zlata. Prema Čurčiću najznačajnije oblasti u kojima se odvijalo rudarstvo su planina Vranica, područje oko općine Gornji Vakuf-Uskoplje sa pritokama rijeka Vrbas, Bistrice i Krupe. U gornjem i srednjem toku rječice Bistrice (lokalitet Bistrička rika) otkrivena su rimska nalazišta drage kovine zlata.

Facebook Komentari

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *